Kamermeerderheid stemt voor afschaffing privacy

Als het aan de Tweede Kamer ligt, krijgen de inlichtingen- en veiligheidsdiensten bevoegdheid om het internetgedrag van miljoenen burgers ongericht en op grote schaal af te tappen.

Vorige maand heeft de Tweede Kamer ingestemd met het wetsvoorstel van minister Plasterk (PvdA) en minister Hennis (VVD) waarmee de geheime diensten straks grootschalig het internet mogen afluisteren. De afgeluisterde gegevens mogen drie jaar lang worden bewaard  en onbeperkt worden gekoppeld aan andere gegevens. Daarnaast mogen de diensten elk geautomatiseerd apparaat hacken en gegevens daarvan kopiëren. Ook krijgen de inlichtingendiensten officieel de bevoegdheid een geheime DNA-databank in te richten.

Privacy volgens Loesje

Met dit wetsvoorstel wordt veel macht toegekend aan de staat waar nauwelijks controle op is. Machtsmisbruik dat gepaard kan gaan met enorme privacyschendingen ligt dan in het verschiet.

Aftappen

De aftapbevoegdheid van de geheime dienst kent nauwelijks enige beperkingen. In het wetsvoorstel zijn wel de algemene beginselen proportionaliteit, subsidiariteit en noodzakelijkheid opgenomen maar deze beginselen hebben weinig betekenis als deze niet leiden tot substantiële wettelijke beperkingen van de aftapbevoegdheden om de privacy van burgers te waarborgen. Hierdoor hebben de geheime diensten een grote autonomie om te bepalen wat proportioneel en noodzakelijk is.

Zelfs de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CITVD) vindt het lukraak en op grote schaal aftappen van burgers veel te ver gaan. De CITVD vindt de waarborgen in de wet onvoldoende voor verantwoorde databeperking. Met andere woorden: de schending van de privacy is door dit wetsvoorstel te groot. Daarom adviseert de toezichthouder om de wet op vijf punten aan te scherpen. Ook de Autoriteit Persoonsgegevens ziet geen enkele noodzaak voor het grootschalig aftappen van grote groepen burgers. Volgens de Autoriteit is het wetsvoorstel in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Ook de Raad voor de Rechtspraak en de Raad van State hebben flinke kritiek op dit wetsvoorstel, met name het gebrekkig toezicht op het gebruik van de vergaande aftapmogelijkheden door een toetsingscommissie, wiens onafhankelijkheid onvoldoende is gewaarborgd en alleen de rechtmatigheid mag beoordelen zonder dat ze de informatie van de AIVD mag inzien. Waar de Britse en de Duitse geheime dienst de afgetapte gegevens korter dan 1 jaar bewaren, bewaart Plasterk deze gegevens maar liefst drie jaar en verstrekt ze ook nog eens ongezien en onbewerkt aan buitenlandse geheime diensten.

Briefgeheim blijft gerespecteerd

Voor het openen van brieven moet de AIVD wel eerst langs de rechter (artikel 44). Deze laatste uitzondering is opgenomen, omdat dit expliciet in artikel 13 van de Grondwet is vastgelegd. Brieven versturen wordt zo de meest privacy-vriendelijke manier van communiceren. Het is misschien een idee dat e-mails, apps en andere vormen van (digitale) correspondentie ook onder dit grondwetsartikel valt. Maar daar wordt sinds 2014 met geen woord meer over gerept.

DNA-databank

Verder mogen de inlichtingendiensten mogen een geheime DNA-databank beginnen om mensen te kunnen identificeren op gevonden cel-materiaal (artikel 43). Het celmateriaal zelf mag drie maanden worden bewaard, maar de daaruit gemaakte DNA-profielen mogen maximaal dertig jaar worden bewaard. Er zijn geen criteria vastgelegd wie er wel of niet in de databank terecht kan komen. Feitelijk kan dat iedereen zijn die onderwerp van onderzoek is of daar met zijn ‘celmateriaal’ bij in de buurt is geweest. De DNA-profielen mogen ook met buitenlandse inlichtingendiensten of andere instanties worden gedeeld.

Hoe denkt de Eerste Kamer hierover?

Het wetsvoorstel van de ministers staat mogelijk op gespannen voet met de motie die de Eerste Kamer op 7 oktober 2014 aannam. Daarin wordt de regering opgeroepen af te zien van “ongeclausuleerde, ongerichte en grootschalige surveillance” van het internet. Voor de motie stemden PvdA, CDA, ChristenUnie, GroenLinks, SP, D66, 50PLUS, PvdD en de OSF. Alleen VVD en PVV stemden tegen.

Lees het volledige artikel op de Privacy Barometer