AI: hype-revival of blijvertje?

Artificial Intelligence (AI) is een fenomeen dat om de paar decennia de kop opsteekt. De hype is nu weer op zijn hoogtepunt. Iedereen praat erover en bedoelt iets anders. Tijd dus voor wat reflectie.

AI is een zelfstandig werkend computersysteem dat observeert en leert en op basis daarvan beslist welke acties het onderneemt. Zonder de tussenkomst van een mens.

aiblackboxgif1
Kunstenaar Adam Ferriss creëerde deze afbeelding met Google Deep Dream, gebaseerd op een foto van een neuraal netwerk uit de jaren ’60.

De eerste AI-hype: 50’er jaren

De term ‘Artificial Intelligence’ (kunstmatige intelligentie) is in de jaren ’50 bedacht door Alan Turing. In deze televisie-uitzending uit 1961 (!) werd al de vraag gesteld: “Can computers really think?” Je ziet computerpioniers als Jerome Wiesner, Oliver Selfridge en Claude Shannon een poging doen om die vraag te beantwoorden. Hoe de toekomst er in de jaren ’60 uit zag …

De tweede AI-hype: 90’er jaren

Met het ontstaan van het wereldwijde web in de jaren ’90 kwam AI terug in de belofte van ‘agents’ die alles automatisch zouden regelen. Deze Dilbert-cartoon uit 1995 is nog steeds actueel. Die agents waren er toen niet echt, het was meer een belofte.

Dilbert AI dt950423shc0

Fast Forward: 2017

Ruim 20 jaar later maakt AI weer een enorme hype door. Zoals in 2016 alles ‘Big data’ moest zijn om aandacht te krijgen. Ditmaal lijkt de belofte écht te worden ingelost, met de meest vooraanstaande technologiebedrijven die gigantische bedragen investeren en ook veel AI start ups overnemen. Maar hebben we het hier over de volgende tulpenmanie of is er nu echt een revolutie gaande?

Wally's Device Has Human Emotions - Dilbert by Scott Adams

Is het einde nabij?

Als je de media moet geloven, zitten we midden in een AI-revolutie. En niet de minsten onder ons maken zich nu al ernstig zorgen over een AI die de het vernietigen van de mensheid de enige logische optie vindt.

Nu ben ik zelf een fan van ‘Terminator’ en absoluut geen fan van drones die de VS naar allerlei landen stuurt om daar op afstand mensen te bombarderen. Maar hoe groot is de kans dat deze door de Amerikaanse President gesanctioneerde acties worden overgenomen door een of andere kunstmatige intelligentie waarbij de hele mensheid het doelwit is?

Omdat Chriet Titulaer node wordt gemist, ben ik zelf op onderzoek uitgegaan in de “Wondere Wereld” van AI.

De ontwikkelingen in AI: nóg meer toekomstmuziek

Maar waar staan we nu met AI? Er zijn grofweg vier ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie: Type I – de reactieve AI, Type II – de AI met beperkt geheugen, Type III – de begrijpende AI en Type IV – de zelfbewuste AI.

Er zijn voldoende voorbeelden van Type I. Dit type AI is puur reactief en heeft geen geheugen. Voorbeelden zijn IBM’s Big Blue dat Kasparov versloeg met schaken en Google’s AlphaGo dat van de Go-kampioenen won. Type II heeft een beperkt geheugen. Voorbeelden zijn de zelfrijdende auto en chatbots.

Type III is de begrijpende AI. Voorbeelden zijn … C-3PO en R2D2 van Star Wars (eerste film van de reeks begon in 1977 en het eind is nog niet in zicht) en Sonny in de film I, Robot (2004). In onze fantasie bestaat deze vorm van AI al vrij lang, maar dat maakt de droom niet reëler.

AI Type IV Self-aware

Type IV is de zelfbewuste AI. Voorbeelden komen weer alleen uit de SciFi: Eve in Ex Machina en Synths in de tv-serie Humans.

Met andere woorden: we staan slechts aan het begin van de AI-belofte. AI is prima in staat om medespelers te verslaan in een complex spel als Go, kan een auto besturen en lekker weg chatten, maar dat is het dan ook wel. Robots (en die zijn niet altijd synoniem aan AI) kunnen ook al lastig, vervelend en gevaarlijk werk overnemen. Die ontwikkeling neemt alleen maar toe, maar dat is nog geen evolutie in de (leer)ontwikkeling van AI zelf.

De worsteling met AI

Je kunt terecht inbrengen dat de mooi vormgegeven infographic van Futurism met de vier AI-types wat populistisch is. Voor die critici verwijs ik naar mijn eerdere blogbericht over de ‘drie golven’ waarin AI leert.

John Launchbury, Director van DARPA’s Information Innovation Office is eerlijk als hij spreekt over het hoogste derde AI-niveau van ‘Contextual Adaptation’ waarin een autonoom systeem observeert, analyseert, leert en op basis van beslissingen actie onderneemt zonder tussenkomst van een mens. De AI leert niet alleen van eigen ervaringen maar ook van geobserveerde ervaringen van anderen.

Bij zijn uitleg zegt John wel een aantal keren “maybe” en hij benadrukt hoeveel werk er nog nodig zal zijn om dit te bereiken. Tijdens mijn speurtocht was het keer op keer hetzelfde: in de (fundamentele) wetenschap is men uiterst voorzichtig.

Wat kan AI doen?

Met de status van deze ‘AI-(r)evolutie’ in gedachten is dit het moment om te kijken waar AI al op de een of andere manier wordt toegepast. Ik noem de belangrijkste disciplines:

  • Natural language understanding – begrijpen van natuurlijke taal
  • Search, info processing & knowledge extraction – extreem krachtige ‘zoekmachines’
  • Predictive analytics – voorspellende analyse
  • Digital agents for

AI en natuurlijke taal

In mijn zoektocht naar AI kwam ik de termen ‘Natural Language Processing’ en ‘Natural Language Understanding’ vaak tegen. Natuurlijke taal is de ultieme uitdaging, de Heilige Graal van AI. De grootste belofte van AI is een zelfbewuste ‘machine’ die mensen niet kunnen herkennen als een machine. Die ‘machine’ denkt en spreekt in ‘natuurlijke taal’.

Het artikel van Mariya Yao 4 Approaches to Natural Language Processing & Understanding legt goed uit wat er toe nu toe is bereikt op het gebied van natuurlijke taalontwikkeling en waarom het voorlopig nog een uitdaging zal blijven. Denk ook aan AI Type III en Type IV: voorlopig bestaan die vormen van AI nog alleen in science fiction films.

Komt het ooit zover? Wereldberoemd linguïst – en activist – Noam Chomsky zegt het met zoveel woorden: “We are eons away from that.”

Bekijk het hele interview met Noam Chomsky.

 Beperkte AI, we moeten het er nog even mee doen

Het voert te ver om van alle andere disciplines te bespreken wat de AI-status is. Maar al die disciplines gaan niet verder dan Type I en II en First en Second Wave van AI. Deze infographic van Futurism over ‘Machine learning’ geeft wat ideeën van praktische toepassingen.

Zo kunnen ‘machines’ nieuwsberichten en tweets genereren die we niet van ‘menselijk’ kunnen onderscheiden. Op basis van data over crimineel gedrag kunnen we voorspellingen doen over (de kans op) toekomstige inbraken. Zwart-wit beeldmateriaal kan automatisch worden ingekleurd. Informatie wordt automatisch herkend en van metadata voorzien. Er zijn talloze voorbeelden en elke week komen er nieuwe voorbeelden bij.

Al deze AI-initiatieven worden voornamelijk ondersteund door brute rekenkracht (IBM Watson, Google DeepMind), veel geld (IBM, Google, Amazon, overheden), briljante wetenschappers (Andrew Ng, Jeff Dean) toegang tot gigantische hoeveelheden data (Google, Amazon), de ‘beperking’ van specifieke toepassingen (zelfrijzende auto’s) en slimme ‘engineering’ (zoals robots die weer opstaan als je ze omver duwt). Slim, snel, ‘foutloos’, maar ook een beetje dom.

Kijk eens naar onderstaande afbeelding. De AI gaf een verkeerde tag. Dit soort fouten komt nog te vaak voor. Of denk aan Microsoft’s chatbot Tay, de racistische AI met een vadercomplex.

AIweaknesses

Als iemand weer eens vol vuur spreekt over AI of als je een artikel leest of een video ziet waarin AI wordt aangeprezen alsof het de nieuwe Haarlemmerolie is, dan raad ik je aan om goed te kijken welke vorm, type, ‘golf’ en toepassing van AI nu precies wordt bedoeld.

 

De toekomst is niet meer wat het was

De afgelopen weken heb ik veel gelezen en geblogd over AI. Er is ontzettend veel gaande in AI, maar we kunnen wel spreken van een vernieuwde hype. (“Big data: zooooo 2016!”) Het blijft leuk om te dromen; dat bevordert de creativiteit alleen maar. Dus droom vooral  verder.

Als we maar onderkennen dat we al decennialang allerlei verwachtingen hebben die meestal niet worden waargemaakt, soms decennia later in een nieuw jasje terugkomen of gewoon verdwijnen. Het is altijd grappig om te zien hoe de toekomst er in het verleden uit zag. Hoe kijkt men over 20 jaar terug naar ons? Of over 10 jaar?

Het blijft interessant – en nuttig – om te filosoferen over wat er kan komen. En met name welke ethische en andere consequenties AI zal hebben. Als AI namelijk écht zelfbewust wordt en onafhankelijk leert, zijn de ‘regels’ achter het gedrag van die AI niet meer te achterhalen. Dat leidt tot ongekende juridische en ethische complicaties. Wie of wat is aansprakelijk bij materiële of letselschade die is veroorzaakt door een zelfrijdende auto?

En praktisch gezien even een nadenkertje. Stap jij in een zelfrijdende auto waarvan je niet weet wat het gaat doen in een noodgeval: jouw leven beschermen of het leven van die voetganger of tegenligger?

 

don't-even-have-tv
Deze animatie kwam ik tegen op Ello, kunstenaar onbekend

Meer weten over AI?

Er is nog zoveel meer te vertellen over kunstmatige intelligentie. Start een zoekopdracht en je komt van alles tegen. De afgelopen weken heb ik regelmatig geblogd over de ontwikkelingen in AI en geprobeerd om de interessantste ‘duidingen’ eruit te halen.

Mocht het naar meer smaken, dan kan heb ik nog een aanrader. The Great AI Awakening van Gideon Lewis-Kraus is een ‘loooooong read’ dat zo’n beetje de hele geschiedenis van AI bespreekt. Voorzien van recente voorbeelden en anekdotes is dit het beste AI-artikel dat ik tot nu toe heb gelezen.

De nieuwsbrief van Futurism houdt je dagelijks op de hoogte van de laatste trends in AI en andere interessante ontwikkelingen. Met vaak prachtig vormgegeven infographics en mooie video’s. Aanrader!

Weet je zelf nog interessante AI-bronnen? Geef ze vooral door in een reactie. Alvast mijn dank!